Nhà gỗ xưa không chỉ là một kiểu nhà truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa gắn liền với đời sống người Việt. Từ hệ khung gỗ, cách phân chia gian nhà đến hoa văn chạm khắc đều tuân theo những nguyên tắc kiến trúc chặt chẽ. Gia chủ hãy cùng tìm hiểu những đặc trưng kiến trúc nhà gỗ và những mẫu nhà phổ biến hiện nay.
Nhà thờ họ 3 gian 4 mái tại Bắc Ninh
Đặc trưng kiến trúc nổi bật của nhà gỗ xưa
Khác với những công trình nhà ở hiện đại, nhà gỗ xưa chú trọng vào sự cân bằng kết cấu, tính bền vững theo thời gian và yếu tố phong thủy. Chính những đặc điểm này tạo nên đặc trưng riêng và giúp công trình có thể tồn tại hàng chục đến hàng trăm năm nếu được thi công đúng kỹ thuật.
Kết cấu khung gỗ truyền thống
Hệ khung nhà gỗ thường bao gồm cột, kèo, xà, bẩy, con rường… được liên kết với nhau bằng kỹ thuật mộng gỗ thay vì đinh sắt. Cấu trúc này giúp công trình có độ đàn hồi tốt, hạn chế nứt vỡ khi thời tiết thay đổi. Các cột cái thường được đặt trên chân tảng đá để tránh ẩm mốc và mối mọt.
Việc sử dụng kỹ thuật mộng truyền thống không chỉ giúp tăng độ bền mà còn giúp nhà gỗ có thể tháo lắp, di dời khi cần thiết.
Bố cục không gian và phân chia gian nhà
Bố cục trong nhà gỗ thường tuân theo lối kiến trúc 3 gian, 5 gian với cách bố trí phổ biến:
- Gian giữa là không gian quan trọng nhất, thường đặt bàn thờ tổ tiên.
- Hai gian bên dùng làm nơi tiếp khách và sinh hoạt chung, để con cháu tề tựu vào mỗi dịp cúng bái tổ tiên.
- Một số công trình được kết hợp buồng gói ở 2 bên để làm không gian nghỉ ngơi.
Cách phân chia gian dựa trên hàng cột và vì kèo, tạo nên không gian mở nhưng vẫn có sự riêng tư. Thiết kế này không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn phản ánh nếp sống và văn hóa của gia đình Việt xưa.
Hoa văn chạm khắc mang ý nghĩa phong thủy
Hoa văn trong nhà gỗ không chỉ để trang trí mà còn mang ý nghĩa phong thủy sâu sắc. Các họa tiết phổ biến gồm
- Tứ linh (Long – Lân – Quy – Phụng)
- Tứ quý (Tùng – Cúc – Trúc – Mai)
- Rùa sen
- Chữ Phúc – Lộc – Thọ
- Ngũ Phúc
Những hoa văn này thường được chạm khắc trên kẻ hiên, bẩy, đầu dư, cửa võng hoặc hoành phi câu đối. Việc chạm khắc các họa tiết đòi hỏi phải có tay nghề cao vì chỉ cần sai tỷ lệ hoặc bố cục sẽ làm mất đi giá trị thẩm mỹ và phong thủy của tổng thể ngôi nhà.
Vật liệu gỗ thường dùng trong nhà gỗ xưa
Chất lượng vật liệu quyết định trực tiếp đến tuổi thọ của nhà gỗ. Các loại gỗ được sử dụng phổ biến như: gỗ lim, gỗ mít, gỗ gõ đỏ hoặc xoan ta. Trong đó, gỗ lim là loại gỗ được đánh giá cao nhờ độ bền, cứng và khả năng hạn chế mối mọt tốt.
Ngoài gỗ, phần mái thường được lợp ngói ta nung truyền thống nhờ vào độ bền và sự hài hòa với kiến trúc. Việc lựa chọn vật liệu phù hợp không chỉ đảm bảo kết cấu ổn định mà còn giúp công trình giữ được vẻ đẹp theo thời gian.
Các loại nhà gỗ xưa phổ biến hiện nay
Nhà gỗ xưa được phân loại chủ yếu theo số gian và mục đích sử dụng. Mỗi loại kiến trúc đều có cấu trúc, tỷ lệ và chi phí khác nhau. Việc hiểu rõ từng mô hình sẽ giúp gia chủ lựa chọn đúng kiểu nhà, phù hợp với nhu cầu và ngân sách.
Nhà gỗ 3 gian xưa
Nhà gỗ 3 gian là kiểu nhà gỗ xưa phổ biến nhất tại khu vực Bắc Bộ. Cấu trúc gồm 3 gian chính, trong đó gian giữa đặt bàn thờ tổ tiên, hai gian bên dùng để tiếp khách và sinh hoạt.
Ưu điểm của nhà 3 gian là bố cục gọn gàng, phù hợp với diện tích đất vừa phải. Kết cấu khung gỗ không quá phức tạp, dễ thi công và chi phí đầu tư hợp lý so với những mẫu nhà không cần đục chạm quá phức tạp.
Nhà gỗ 5 gian truyền thống
So với nhà 3 gian, nhà gỗ 5 gian có quy mô lớn hơn với bố cục gồm 5 gian liên tiếp, trong đó gian trung tâm vẫn là không gian thờ tự. Hai gian kế bên thường dùng để tiếp khách, hai gian ngoài cùng có thể làm phòng ngủ và nghỉ ngơi cho gia đình.
Nhà 5 gian mang lại không gian thờ tự và sinh hoạt rộng rãi, tính thẩm mỹ cao và có thể kết hợp nhiều họa tiết phong thủy cầu kỳ để tăng tính thẩm mỹ. Hệ vì kèo và cột cái thường có kích thước lớn, đòi hỏi gỗ chất lượng cao và tay nghề thi công vững.
Nhà gỗ xưa kết hợp nhà thờ họ
Nhà gỗ xưa kết hợp nhà thờ họ là mô hình được nhiều gia đình lựa chọn để gìn giữ không gian thờ cúng truyền thống. Công trình thường có quy mô 3 gian hoặc 5 gian, tập trung vào gian thờ và được bố trí nội thất trang nghiêm.
Những công trình nhà thờ họ sẽ được đầu tư vào gian thờ, hoành phi câu đối cao hơn nhà ở thông thường. Không gian phía trước thường có sân rộng, bậc tam cấp và cột đồng trụ để tạo sự trang nghiêm. Yếu tố phong thủy là điều cần được chú trọng đối với các kiểu công trình này.
>> Xem thêm: Các loại gỗ tự nhiên được sử dụng phổ biến cho nội thất nhà gỗ
Những mẫu nhà gỗ xưa có đặc trưng kiến trúc mộc mạc, gần gũi nhưng vẫn rất sang trọng. Mỗi loại công trình đều có yêu cầu riêng về kết cấu, vật liệu và tỷ lệ thiết kế. Nếu gia chủ đang cần xây dựng những mẫu nhà gỗ cổ truyền, nhà thờ họ, hãy liên hệ với Nhà gỗ Phúc Lộc để tham khảo các mẫu nhà thực tế.
Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc
Số điện thoại: 0973812666
Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm
Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)
>Tham khảo thêm video về nhà gỗ truyền thống Bắc Bộ
>Tham khảo thêm những dự án nhà gỗ đẹp
